Bộ Não Hoạt động Thế Nào Nếu Bị Cắt Bỏ Một Nửa


Theo New York Times , ngay sau khi sinh nở trai đầu lòng, Monika Jones đã hiểu được con bà – Henry – mắc một chứng bệnh thần kinh hiếm gặp khiến một bên não của bé to bất thường. Hậu quả là Henry hứng chịu hàng trăm cơn động kinh mỗi ngày.

Dù được điều trị bằng thuốc mạnh, cơ thể của bé vẫn bắt buộc phải chịu đau đớn thường xuyên. Các bác sĩ thi hành một số ca phẫu thuật với Henry khi bé mới được 3 tháng rưỡi. Cuối cùng gia đình Henry buộc phải lựa chọn phẫu thuật cắt bỏ bán cầu – một nửa khối óc – khi bé lên 3.

Phương pháp này được thí nghiệm lần trước mắt vào thập niên 1920 để trị liệu các khối u não ác tính. Những ca phẫu thuật thành công cho một số đứa trẻ bị dị tật não, co giật hoặc bệnh tật liên quan đến một nửa bộ não đã khiến các nhà khoa học dày dạn hiểu biết cũng phải ngạc nhiên.

Bo nao hoat dong the nao neu bi cat bo mot nua hinh anh 1 
Phẫu thuật cắt một nửa bộ não chẳng cần là chuyện quá hiếm hoi. Ảnh: Health Day

Vận hành như não người bình thường

Sau phẫu thuật, nhiều đứa trẻ cũng có thể đi lại, nói chuyện, đọc và làm việc hàng ngày. Khoảng 20% người bệnh hậu phẫu vẫn tìm kiếm được việc làm khi trưởng thành như bao người bình thường.

Chuyên mục Research Published Tuesday trên tạp chí Cell Reports viết rằng một số người bệnh phục hồi rất tốt hậu phẫu vì sự tái tổ chức ở nửa còn lại của não.

Các nhà khoa học định vị rằng mạng lưới thần kinh cũng có thể quen dần với cấu trúc lỏng lẻo do các mô bị loại bỏ. Não bộ của những người đặc biệt này vận hành y hệt não của những người bình thường.

“Não giống như nhựa dẻo. Nó có thể tự bù đắp cho sự mất mát đáng kể của cấu trúc não bộ và các mạng lưới tâm thần còn sót lại có thể hỗ trợ nhận thức”, Dorit Kliemann – nhà tâm thần học ý thức tại Viện Công nghệ California và là tác giả trước mắt của nghiên cứu – cho biết.

Nghiên cứu được tài trợ phần nào bởi tổ chức phi doanh số do vợ chồng ông bà Jones thành lập để bảo lãnh cho các người cần phẫu thuật vì chứng bệnh động kinh. Các kết quả nghiên cứu đã khích lệ tinh thần những người mắc bệnh tương tự.

Những người có vấn đề về bán cầu não đến tham gia nghiên cứu đều được đối xử như người trưởng thành bình thường khác. Họ bắt tay bác sĩ Kliemann và trò chuyện.

Bo nao hoat dong the nao neu bi cat bo mot nua hinh anh 2 
Phẫu thuật cắt bán cầu não được thực hiện tốt nhất với bệnh nhân ở độ tuổi rất nhỏ. Ảnh: Newsweeks .

“Khi nhìn vào hình ảnh bản quét não của họ, chúng tôi đều nghĩ bộ não này đích thực chẳng thể hoạt động được”, Ralph Adolphs – nhà thần kinh học nhận thức tại Viện Công nghệ California và đồng người sáng tác của nghiên cứu – cho biết. 

“Nếu bạn lấy bất kỳ hệ thống nào có các cơ quan chức năng lệ thuộc vào nhau, chẳng hạn như trái tim và chia làm đôi thì nó sẽ không hoạt động. Bạn cưa đôi máy tính xách tay, nó sẽ không hoạt động”, ông nói. Nhưng khối óc lại khác. 

Bộ não đa nhiệm

Hầu hết mạng lưới thần kinh sử dụng cả 2 bán cầu để hoạt động. Ví dụ như việc nhận dạng khuôn mặt liên quan đến cả hai phía của vỏ não. Các nghiệp vụ khác như di chuyển các chi được xử lý bởi các mặt đối diện của não. Bán cầu não phải điều khiển chuyển động của bên trái của cơ thể, trong khi bán cầu não trái khống chế cánh tay và chân phải.

“Điều đó giống như việc bạn cần các thành viên không giống nhau của ban nhạc tập hợp lại để chơi một bản nhạc”, nhà khoa học thần kinh Marlene Behrmann thuộc Đại học Carnegie Mellon giải thích.

Với những người chỉ tồn tại một bán cầu não, sự kết nối kia vẫn tồn tại. Nhưng các vùng khác của não chịu trách nhiệm xử lý tin tức cảm biến, tầm nhìn, sự chú trọng và tín hiệu xã hội phát triển mạnh lại kết nối cùng nhau thường xuyên hơn so với não bộ bình thường.

Điều đó như thể các phần của khối óc – vốn được “chuyên môn hóa” lúc bình thường – đã có trách nhiệm mới, giống như người chơi kèn vẫn có thể gõ trống khi cần thiết. “Các mạng lưới não dường như có khả năng đa nhiệm”, nhà khoa học Behrmann nhấn mạnh.

Các kết quả đã cổ vũ các nhà nghiên cứu và nhiều gia đình đang cố gắng tìm hiểu cách não bộ làm quen và hoạt động sau ca phẫu thuật cắt bán cầu. Tiến sĩ Ajay Gupta – bác sĩ thần kinh nhi khoa tại Bệnh viện Cleveland, người đã theo dấu gần 200 trẻ con hậu phẫu – cho biết: “Tôi nghĩ rằng có biết bao bằng chứng cho biết não dẻo là hiện tượng kéo dài”.

Bo nao hoat dong the nao neu bi cat bo mot nua hinh anh 3 
 Não bộ cũng đều có thể làm quen và hoạt động hậu phẫu cắt bán cầu. Ảnh:  New York Time .

Gần đây, khoa học chứng minh phẫu thuật cắt bán cầu được thi hành tốt nhất với bệnh nhân ở độ tuổi rất nhỏ, trước lúc lên 4 hoặc 5. Trẻ em cũng có thể có thể lấy lại chức năng bình thường khi lớn lên.

“Mặc dù hiện tượng não dẻo phát triển mạnh hơn ở thời thơ ấu, nghiên cứu mới lại cho thấy rằng phẫu thuật không nên kéo dài quá một ngày”, tiến sĩ Gupta nói.

Một yếu tố quan trọng trong kết quả trị liệu của nhóm bệnh nhân là độ tuổi bắt đầu xảy ra co giật. Phẫu thuật chỉ là biện pháp cuối cùng sau khi chữa trị y tế. Nhưng nếu có hạn được thời gian co giật và thương tổn não, người bệnh có thể khôi phục chức năng não nhiều hơn.

Chuyên gia Lynn K. Paul – nhà thần kinh học tại Viện Công nghệ California và là đồng người sáng tác của nghiên cứu – cho biết: “Bán cầu còn sót lại vẫn tiếp tục vận hành cho đến lúc bán cầu hư hại bị lấy ra. Vì vậy, những gì chúng tôi đích thực muốn là bảo vệ bán cầu khỏe mạnh đang chăm chỉ làm việc kia”.

Một ca phẫu thuật cắt bán cầu kéo dài trung bình 8 giờ. “Sau phẫu thuật, bàn tay và cánh tay (phía đối diện với bán cầu bị cắt bỏ) trở nên yếu hơn đáng kể. Tầm nhìn cũng bị hạn chế. Bệnh nhân cần thiết công đoạn khôi phục và học tập lâu dài hơn như đọc, viết và làm toán,” tiến sĩ Gupta nói.

Bà Jones kỳ vọng rằng các nhà nghiên cứu có thể tìm hiểu thêm cách não bộ phát triển để có thể can thiệp và giúp đỡ nhiều bệnh nhân bị chấn thương não. Hiện tại, bà rất vui khi con trai có thể đi lại, sử dụng iPad và tự mình ăn, uống.

Sưu Tầm: Internet – Kênh Tin: TopVn

Bài Viết Liên Quan


Bài Viết Khác